Claude Backvis – fraszka

Poniższy tekst nie rości sobie praw do bycia pełnoprawnym opracowaniem naukowym. Najważniejsze moim zdaniem tezy z ósmego rozdziału drugiego tomu podręcznika wskazanego w bibliografii u dołu strony wynotowałam na własne (studenckie) potrzeby.
  • nazwa tego gatunku wywodzi się od włoskiego wyrazu frasca, oznaczającego delikatną gałązkę drgającą nawet na lekkim wietrze, we Włoszech jednak nigdy nie użyto tego słowa na określenie gatunku literackiego
  • możemy sądzić, że to Kochanowski wpadł na pomysł nadania nazwy fraszka gatunkowi, w którym stworzył trzy księgi swoich utworów
  • nadanie gatunkowi przesiąkniętemu duchem polskiego sarmatyzmu nazwy o proweniencji italianistycznej można nazwać ironią losu (sarmaci propagowali przecież antykosmopolityzm)
  • fraszki w zamyśle Kochanowskiego miały dostarczyć polskojęzycznemu czytelnikowi tego, co w jego oczach było ogromnym osiągnięciem liryki starożytnej

  • analogiczny do fraszek zbiorek tylko po łacinie to Foricoenia (utwory pisane z okazji biesiad, często były wkupnym do darmowego przebywania na imprezie)
  • fraszki to zbiór epigramatów, anegdot, miłosnych bilecików, erotyków, raków (wierszy do odczytania wspak) i gadek-zagadek oraz monumentów lirycznych (określenie Backvisa)
  • we fraszkach generalnie nie jest jednak Kochanowski frywolny, a melancholijny i poważny
  • fraszki Kochanowskiego w latach 1580-1639 cieszyły się ogromnym powodzeniem, co potwierdza ich dwanaście wydań; czytelników pociągał nie tylko ich zabawny charakter, ale też intymność treści i wolność formy

  • wielu poetów chciało pisać jak Kochanowski, ale w rzeczywistości umieli wzorować się raczej na Reju i jego Figlikach (dołączonych do wydania Źwierzyńca), a więc – za niechlubnym wzorem – rzadko dbali o zwięzłość wypowiedzi i nie zwracali uwagi na to, że utwór trzeba zakończyć puentą
  • barokowa fraszka odzwierciedlała życie towarzyskie szlachty i była środkiem do wyrazu jej uczuć, odsłaniała także kulisy sposobu życia tego społeczeństwa, dla którego ważniejsze były pozory niż prawdziwe moralne życie
  • siedemnastowieczna fraszka charakteryzowała się powszechnym użyciem rubasznego typu dowcipu, wciągano do żartów najczęściej tematykę seksualną, zrozumiałą dla wszystkich, a szczególnie dla szlachty, która tak naprawdę żyła jak chłopstwo i na co dzień obserwowała kopulujące zwierzęta
  • był też szczególnie licznie reprezentowany osobny gatunek fraszki: epitafium humorystyczne; były to utwory z reguły groteskowe, ale zdarzało się też, że wywoływały w odbiorcy konsternację

  • fraszka była gatunkiem bardzo popularnym, ale wiele osób odbierało to jako niestosowne
  • częsta była też metaforyka zbioru fraszek do ogrodu, ale z pewnością nie był to uporządkowany ogród francuski, a raczej ogród, któremu pozwolono na nieuporządkowany rozrost (pełen chwastów)
  • liczba fraszek była ogromna, ale ich znaczenie w całej poezji barokowej stosunkowo niewielkie
  • rozwój fraszki można w skrócie przedstawić tak: najpierw stanowiła lokalny wariant zwyczaju literackiego dla całej humanistycznej Europy, następnie stała się wyuzdanym gatunkiem prymitywnego sarmatyzmu

Bibliografia

C. Backvis, Panorama poezji polskiej epoki baroku, t. 2, Warszawa 2003.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.