Historyzm w ujęciu Nietzschego 

Historia nie jest zamkniętą i ukończoną księgą. Zadaniem historyka jest konstruowanie sensu zdarzeń historycznych, aczkolwiek nigdy nie odnajdzie „prawdziwego”. Dzieje świata to dzieje naszych mniemań na temat faktów oraz ich motywów i przyczyn. To, że człowiek opowiada przeszłość, to popęd sztuki, a nie prawdy. 

Artystyczne ujęcie dziejopisarstwa wynikało z poglądów Nietzschego wynika z jego pojmowania języka – nie jest on przezroczystym narzędziem, lecz skomplikowaną strukturą retoryczną. Dyskurs jest poddany prawom retoryki i ma tropologiczną strukturę. Poznanie jako trop polega na dokonywaniu przeniesień znaczeń lub przypisywaniu tego, co właściwe ludzkiemu myśleniu, rzeczywistości nie-ludzkiej. Według Nietzschego całość ludzkiego poznania określa pięć tropów:

Reklamy
  1. metafora
  2. metonimia
  3. synekdocha
  4. personifikacja
  5. hypallage

Hayden White – poetyka historii

W roku 1973 ukazała się Methistory, dzieło Haydena White. Była to wielka interpretacja XIX-wiecznej historiografii, w której historyk postawił dwie ważne tezy:

  1. Style wyjaśniania historycznego różnią się między sobą poprzez zastosowanie trzech podstawowych strategii (fabularyzacji, argumentacji i ideologizacji), a w każdej z nich możliwe są poszczególne wzorce. Styl historiograficzny uzależniony jest od wyboru określonej strategii i wzorca strukturalnego, co sprawia, że historyk zmuszony jest postępować wedle przyjętych założeń strukturalnych. 
  2. Praca historyka nie jest neutralnym odtwarzaniem przeszłości, lecz przypomina „akt poetycki”, w którym dochodzi do strukturalnej prefiguracji historycznego pola badań za pomocą czterech podstawowych tropów: metafory, metonimii, synekdochy i ironii. 

White dowodził, że praca historyka i filozofa historii w gruncie rzeczy polega na tym samym. Nie istnieje czysta historiografia, pozbawiona wpływu filozofii. Badanie historii jest efektem przyjętej strategii retorycznej, a przyjęcie którejś z nich oznacza także określoną interpretację dziejów. 

Fabularyzacja Argumentacja Ideologizacja
  • schemat romantyczny
  • schemat tragiczny
  • schemat komiczny
  • schemat satyryczny
  • wzorzec formistyczny
  • wzorzec mechanicystyczny
  • wzorzec organicystyczny
  • wzorzec kontektualistyczny
  • wzorzec anarchiczny
  • wzorzec radykalny
  • wzorzec konserwatywny
  • wzorzec liberalny

Strukturalizm White’a

White jest strukturalistą, gdyż przyjmuje pierwszeństwo strukturalnych inwariantów przed poznaniem tego, co jednostkowe. Z poststrukturalizmu zaczerpnął natomiast ideę nieuchronnej tropologizacji poznania i dyskursu. 

Rzeczywistość historyczna a opowieść

W ujęciu White’a jest to główny wzorzec poznania ludzkiego. Narracja jest pierwotna wobec świata, a nie wtórna. Wyznacza sensy świata. Nie mamy bezpośredniego dostępu. Dostęp do niej mamy jedynie poprzez teksty, które nadają jej już sens. Tekst historiograficzny kształtuje badaną rzeczywistość za pomocą narracji i tropów. 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.