barok,  lektury

Jan Błoński – Mikołaj Sęp Szarzyński a początki polskiego baroku


Formuły wahania: „rozdwojenie w sobie”

  • bardzo często porusza Sęp temat zwątpienia, udręki i wahania
  • każdy wybór wyjścia z sytuacji nie uwalnia od problemów, a jedynie obnaża słabość ludzkiego umysłu i ukazuje pułapki świata
  • duchowym pamiętnikiem człowieka pełnego rozterek są Rytmy
  • w składni wątpliwości wyrażają się poprzez liczne zdania warunkowe, przyzwalające, pytające, wtrącone, wykrzyknikowe i urywane
  • w poezji uwzględniony jest cały przebieg rozterki oraz wnioski z niej
  • pojawia się także zjawisko hiperbatu (pojedyncze słowo wyrzucone na koniec, przez co jego znaczenie zostaje podkreślone)

Retoryka wczoraj i dziś

  • utkanie tekstu różnymi środkami jest u Sępa coraz gęstsze z biegiem lat
  • Sęp chciał czytelnika zadziwiać intelektualnie
  • w czasach, kiedy pisał Sęp, technice pisania przypisywano bardzo duże znaczenie
  • Pieśń VII jest niemalże podręcznikiem do retoryki, w zaledwie 12 zwrotkach zawartych jest ponad 30 figur retorycznych

Zwięzłość i ciemność: elipsy

  • szczególne cechy poezji Sępa nie wynikają z jego nieudolności
  • aforyzmy Sępa są niekiedy eliptyczne – usunięty człon (zazwyczaj czasownik) musi sobie dopowiedzieć sam czytelnik
  • w niektórych miejscach Sęp (nieco nadużywając) usuwał przyimki narzędnikiem lub maskował przenośnie

Zwięzłość i ciemność: dwuznaczniki

  • stosowanie elips w wielu miejscach wywoływano wieloznaczność
  • zwięzłość może być poczytywana jako niemalże gwałt na gramatyce (nieraz ta eliptyczność wydaje się zaburzać zupełnie szyk zdania)
  • sens zdania jest też niekiedy uzależniany od interpunkcji, zdań i wersów (zależnie od miejsca pauzy znacznie tekstu jest inne)

Słowa na opak: „metafonie”

  • w tekstach Sępa znajdujemy też gierki słowne i dźwiękowe, np.: powtarzanie, stosowanie słów bliskobrzmiących w niewielkiej odległości
  • liczbę są anafory, aliteracje, antanaklasis i paronomazje, oraz chwyty odpodabniające słowa (nieznaczne różnice uwydatniają znaczną różnicę)

Słowa na opak: przestawnie

  • najwiecej przestawni jest w Rytmach, przez nie składnia tego cyklu jest bardzo sztuczna
  • uwagę zwraca specyficzne szeregowanie epitetów
  • przestawnia służy często u Sępa uwydatnieniu nieprawdziwej całostki znaczeniowej
  • zwrotki zbudowane z licznych przestawni przypominają labirynt, obniżają zaufanie czytelnika do samego siebie i wzbudzają w nim niepokój

Paradoks jako zasada budowy wiersza

  • oksymoron to popularna figura dla baroku
  • w poezji Sępa znajdujemy tylko kilka typowych oksymoronów, więcej jest paradoksalnych zestawień i obrazów
  • stosuje więc Sęp częsty barokowy koncept i rozszerza paradoks do reguły kompozycyjnej rządzącej wierszem

Paradoks kluczem życia moralnego

  • paradoks przesyca całą poetykę Rytmów
  • dziwność postrzegał Sęp za fundament wiary
  • paradoksy istoty Boga odpowiadają paradoksom życia człowieka
  • Rytmy Sępa są pierwszą w polskiej poezji skargą na mękę ludzkiej duszy na ziemi
  • Sęp wyprzedzał znacznie swoje czasy pod względem uczuciowości religijnej

Niepokój i napięcie… ciąg dalszy na następnej podstronie

Strony: 1 2 3 4 5 6 7 8

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.