barok,  lektury

Jan Błoński – Mikołaj Sęp Szarzyński a początki polskiego baroku


V. Niepokój i napięcie

  • poetycki świat Sępa jest pełen niepokoju i napięć, wszystko w nim ma znaczenie i żaden element nie jest przypadkowy
  • niepewność wzbudza także poczucie czasu (to chwiejne było już w średniowieczu, do XII wieku nie do końca jeszcze rozróżniano godziny, a znaczenie miał głównie czas sakralny, nie świecki)
  • niepokój u Sępa jest po części efektem pęknięcia jednolitości moralno-religijnej w Europie
  • niejednolity i niejasny świat wywoływał potrzebę nazywania i klasyfikowania
  • jednym ze środków klasyfikowania były epitety, których wiele i u Sępa (często są obfite i gwałtowne, nagromadzone)
  • metafory zaś rodzą się u Sępa najczęściej z intelektualnego konceptu, miesza on typową metaforykę renesansową i metaforykę baroku
  • wiele także w Rytmach cielesności, często zestawiane w przenośniach kojarzących się z jedzeniem (ciało smakuje, jest nasycone, myśli cukrują)
  • nasycenie metaforyczne jest bardzo charakterystyczną cechą Rytmów, nie jest to jeszcze jednak metaforyka barokowa (tę możemy tylko przeczuć), ale z pewnością żegna się on z typową renesansową metaforyką

VI. Budowanie poematu

  • oryginalność twórczości Sępa tkwi w kompozycji, ułożeniu treści (także tych zapożyczonych z innych tekstów)
  • nowość kompozycyjna: sonety Sępa są małymi dramatami, ich forma jest bardzo różnorodna

Punkt wyjścia: tradycja renesansowa

  • w poezji renesansu zawsze pojawiają się postaci ludzkie, stosunki między nimi są proste,
  • autor tekstów renesansowych często utożsamia się z bohaterem lirycznym, u Kochanowskiego w tekstach mówi z reguły sam Kochanowski
  • w tradycji renesansowej wiele jest nawiązań do antyku i Biblii

Punkt dojścia: sonet dramatem

  • w sonetach forma zewnętrzna (sztywny schemat wierszowy) nadaje spoistość niejednolitej i rozchwianej formie wewnętrznej (samej wypowiedzi)
  • bohater liryczny sonetu jest najczęściej jeden, ale jest rozszczepiony na poziomie tekstu
  • „my” u Sępa oznacza ogół ludzi, w imieniu których się wypowiada (są to ludzie zastanawiający się nad własnym losem)
  • podmiot sonetów Sępa wydaje się krzyczeć

Rozmaitość… ale także jedność

  • jedność mimo rozmaitości jest u Sępa barokowym uspójnieniem sprzeczności
  • ciekawe jest to, że mimo formy sonetowej, sonety Sępa… nie są ani petrarkiańskie, ani francuskie, swoje sonety kończy zawsze Sęp dystychem
  • nieklasyczna forma klasycznego układu sonetowego podkreśla dynamiczność utworów Szarzyńskiego
  • dla swoich nerwowych i chwiejnych myśli celowo wybrał Sęp tak usztywniającą formę

Sztuka przekonywania: fabuły logiczne

  • szczególnym utworem jest oda do Batorego, pozornie biografia króla, a tak naprawdę liryczny poemat
  • wykorzystuje Sęp odę, nie tylko jako utwór okolicznościowy, ale także jako program polityczno-religijny
  • oda batoriańska nie jest tylko życiorysem króla-bohatera, ale jest także przemyceniem poglądów politycznych (odsłania się to głównie w kompozycji tekstu)
  • technikę fabuł logicznych zaczyna Sęp stosować w pieśniach, a pełną sprawność zyskuje w sonetach
  • zgoda sprzeczności realizuje się poprzez rozbicie stanowisk na różne głosy i uspójnienie ich we wspólnym wniosku
  • Szarzyński jako pierwszy tak zręcznie wyraził ciągłość logiczną zachowując jednocześnie nastrój niepokoju i rozdarcia

Od Kalwina do Loyoli: historia nawrócenia… ciąg dalszy na następnej podstronie

Strony: 1 2 3 4 5 6 7 8

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.