barok,  lektury

Jan Błoński – Mikołaj Sęp Szarzyński a początki polskiego baroku


VII. Od Kalwina do Loyoli: historia nawrócenia

  • w XVI wieku cała Europa była pod wpływem chrześcijaństwa (choć przez wieki szerzono pogląd, jakby była świecka i niechętna kościołom)
  • problemy religijne były więc wiodące także dla poetów (Sępa, Modrzewskiego, Kochanowskiego), choć często stanowiły punkt wyjścia do rozważań na tematy świeckie (niemniej jednak dla nich samych tematy religijne miały bez wątpienia większe znaczenie)
  • od 1520 roku z wielu miejsc wyglądają natomiast poglądy reformatorów
  • reformacja nie była żadnym etapem zeświecczenia Europy, wręcz przeciwnie, jeszcze bardziej rozgorzały wtedy myśli o wierze
  • Sęp znalazł się w sytuacji niezwykłej – w tak rozchwianym wtedy pod względem religijności świecie za młodu zdążył być w epicentrum reformacji (kiedy studiował w Niemczech), a tuż po tym w epicentrum silnego Kościoła Katolickiego (kiedy przeniósł się do Rzymu, bezpośrednio po tym, jak Włochy podniosły się po fali reformacji i kontrreformacji i stabilizowały katolicką wiarę)
  • całemu życiu Sępa towarzyszyły z resztą różne ważne wydarzenia religijne, np.: pierwszy zjazd ministrów zboru kalwińskiego w Pińczowie (1550), rozłam w obozie kalwińskim i utworzenie ruchu antytrynitarzy (1562), wprowadzenie ograniczonej tolerancji wyzwań (1565, sejm piotrkowski)
  • na moment dojrzałości Sępa przypadało również ustabilizowanie się polskich nurtów reformacyjnych i kontrreformacyjnych

„Nie do dawnej powrócili wiary…”

  • Sęp bez wątpienia był i jest uznawany za wyznawcę wiary rzymskokatolickiej
  • religijność Sępa czerpała z różnych inspiracji, także kalwińskich i luterańskich
  • rozterki duchowe były charakterystyczne dla wszystkich ludzi tamtej epoki
  • Sęp, jako zadeklarowany chrześcijanin, podkreślał w swojej poezji wątki obecne w tej religii oraz w europejskiej kulturze od stuleci

Bóg i jednostka

  • Szarzyński swoją poezję kreował jako ciemną, nie miał i nie dawał nadziei
  • reformacja za podstawę uznawała przeżycia religijne jednostki, nie ogółu, w czym Sęp, jako humanista, również się odnajdywał
  • ton jednostkowego dramatu odezwał się jednak w tych czasach tylko u Szarzyńskiego, nie było go u innych poetów europejskich
  • poezja metafizyczna Sępa nie ma nic wspólnego z poezją protestancką
  • ciemna przepaść w poezji Sępa jest przepaścią subiektywizmu i indywidualizmu religijnego

Bezmiar grzechu

  • Szarzyński w sobie, w swoim ciele i świecie nie dostrzega obecności Boga i w rytmach zdaje się błagać o uwolnienie go z ciężaru życia
  • poeta jest przeświadczony o tym, że człowiek jest z natury nikczemny, jego dusza jest wyjałowiona i przepełniona grzechem, a świat jest dla niego nicością
  • Szarzyński utożsamia nastrój kryzysu i pesymizmu tamtych czasów (drugiej połowy XVI wieku) oraz niechęć do natury ludzkiej
  • poeta za ułomność człowieka obwinia jego samego (każdego człowieka jako indywidualność)

Między ascetyzmem a mistycyzmem

  • Luis da Granda (Ludwik z Grenady), Hiszpan, w swoich dziełach edukował katolików (choć jego dzieło przez chwilę znalazło się na liście ksiąg zakazanych), ośrodek życia chrześcijańskiego widział w medytacji
  • w intencji Ludwika była medytacja, która miała być polem do odczucia duchowego pokoju, ale została odczytana zupełnie inaczej, jako miejsce do nieustannej walki, wewnętrznej bitwy
  • szukając w tym rozwiązania wybrał Szarzyński ascetyzm, a nie mistycyzm (mistyczny ruch w Europie dopiero się wtedy zaczynał)
  • ascetyzm Sępa jest przepełniony pesymizmem i poczuciem grzechu
  • życie jest dla Sępa zadaniem do wypełnienia, nakazanym przez życie, ale niemożliwym do poprawnego wykonania

Athleta Christi

  • althleta christi to określenie na mężczyznę walczącego w imię chrześcijaństwa, za takiego może być także postrzegany Sęp
  • militarna retoryka stosowana była w liryce chrześcijańskiej już od zarania dziejów poezji
  • w Rytmach widoczne jest pomieszanie ascetyzmu i aktywizmu (podobne, jakim odznaczał się Ignacy Loyola, który doprowadził do zbudowania potęgi swojego Towarzystwa)
  • Sęp wybiera cierpienie świadomie i łączy je z wyrzeczeniem się wszystkich ziemskich wartości

Obrońca przedmurza… ciąg dalszy na następnej podstronie

Strony: 1 2 3 4 5 6 7 8

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.