barok,  lektury

Jan Błoński – Mikołaj Sęp Szarzyński a początki polskiego baroku


Potomni o Szarzyńskim

  • o Szarzyńskim pierwszy raz Niesiecki, który nie mógł jednak już czytać jego wierszy
  • potem przez blisko 100 lat zapomniano o Szarzyńskim, pamięć o nim odświeżył dopiero erudyta Lipinek w „Pamiętniku Lwowskim” w 1817 roku
  • z cienia dziejów utwory Sępa wyciągnął dopiero Muczkowski, ale do połowy XIX wieku i tak nie doceniano twórczości Sępa, pisano więc o nim niewiele i często z błędami
  • estetyczne wartości poezji Sępa starał się wykazać za młodu Sienkiewicz (w 1869 roku wydał o nim studium literackie)
  • przełom w badaniach nad Sępem wywołała rozprawa Brucnkera w „Bibliotece Warszawskiej”
  • w latach międzywojennych znacznie uzupełniono wiedzę o życiu Sępa i jego otoczeniu
  • Tadeusz Sinko opublikował wtedy wyniki badań nad wpływami klasycyzmu na poezję Sępa
  • przez lata toczył się także spór o to, czy Sęp należy do renesansu, czy baroku
  • lata powojenne przyniosły krytykę Szarzyńskiego (także ze strony Ziomka i Abramowskiej, którzy co prawda szybko wycofali się ze swoich ocen)
  • badania nad Sępem przeniosły się za granicę, badano związki poezji Sępa z religijną poezją europejską, obszerne badania na temat Sępa opublikował także Backvis
  • w II połowie XX wieku Sęp zafascynował Jastruna, Sępa, Twardowskiego i Pasierba
  • poezja Sępa zachowała się do dzisiejszych czasów tylko w jednym egzemplarzu
  • do zwiększenia popularności Sępa przyczynił się także Krzyżanowski, który wydał wiersze poety w Bibliotece Narodowej
  • ożywienie badań nad Sępem w II połowie XIX wieku przyniosło szybko wyczerpanie tematów
  • późniejsze odkrywcze badania należą do Mrowcewicza (który wykazał, że Sęp musiał znać dorobek renesansowego platonizmu) i Rysiewicza (który badał retorykę tekstów religijnych poety)

Spuścizna i spór o autorstwo

Ustalanie autorstwa wierszy Sępa było przez długie lata głównym zainteresowaniem filologów. Twierdzi się, że wiersze Szarzyńskiego przechowały się ostatnie w 5 staropolskich źródłach:

  1. Przeciw morowemu powietrzu przestrodze Malchera Miechowity (1579) – jeden egzemplarz zachowany w Bibliotece Kórnickiej,
  2. Herby rycerstwa polskiego Bartosza Paprockiego (1584)
  3. rękopis Zamoyskich (XVI wiek) – w nim wiersze z Rytmów odkryte przez Brucknera,
  4. wydanie z 1601 roku opracowane przez brata i zacną osobę duchowną,
  5. O Rzymie pogańskim i chrześcijańskim… Andrzeja Wargockiego (1610).

Ustalenie tekstu Rytmów było bardzo trudne, szczególnie dlatego, że nie wydał ich Sęp i też z tego powodu, że Sęp liczne swe wiersze przerabiał. Brat Sępa wydał natomiast Rytmy dopiero po 20 latach od ich otrzymania i sam przyznał, że wiele wierszy przez ten czas zgubił.

Zmieniano przez lata ortografię zapisu, najpierw go poprawiano i uwspółcześniano, a potem przywracano dawne formy. Przywrócono także Sępową wersję dużych liter (wcześniej np. zmieniano formę ty na Ty, kiedy Sęp pisał o Bogu). Interpunkcja wierszy Sępa jest natomiast problematyczna do dziś. Dlaczego? Po pierwsze – niekonsekwentnie stosował ją sam Sęp, po drugie – w staropolszczyźnie w ogóle była nieregularna, a po trzecie – w tak eliptycznej i pełnej przerzutni poezji, jaką jest poezja Sępa, mogą zmieniać znaczenie tekstu. W większości więc pozostawiono interpunkcję w wersji oryginalnej.

Strony: 1 2 3 4 5 6 7 8

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.