Claude Backvis – poezja ziemiańska

Poniższy tekst nie rości sobie praw do bycia pełnoprawnym opracowaniem naukowym. Najważniejsze moim zdaniem tezy z szóstego rozdziału pierwszego tomu podręcznika wskazanego w bibliografii u dołu strony wynotowałam na własne (studenckie) potrzeby.

Poezja obywatelska a poezja ziemiańska

Pierwszą cechuje pesymizm, głównie podyktowany przez historię Rzeczypospolitej. Ma ona ton lamentu, często zmienia się w niekończące narzekanie na losy kraju. 

Więcej o poezji obywatelskiej tu: Poezja obywatelska w epoce baroku.

Reklamy

Druga, czyli poezja ziemiańska hołduje radości życia, stwarza sielankowy nastrój. Poezja ta pokazuje codzienność obywatela- ziemianina.

Co zostawił w literaturze XVI wiek

  • Żywot człowieka poczciwego, Mikołaja Reja
  • wierszowane utwory Anonima Protestanta,
  • Pieśń Świętojańską o Sobótce, Jana Kochanowskiego,
  • prozatorski list Jakuba Ponętowskiego.

Życie ziemianina

  • proste, dlatego też idealne, 
  • sielskie,
  • w otoczeniu natury,
  • wieś rodzinna, bliska autorom, 
  • wieś, posiadłość wiejska najczęściej jest dziedzictwem rodu, 
  • majątki na wsiach przyznawano szlachcie za służbę królowi (pospolite ruszenie),

Wokół utworów z nurtu poezji ziemiańskiej

Jan Gawiński pisze Żywot ziemiański i dworski — pochwała życia ziemianina, porównuje życie na dworze i na wsi, wedle jego opinii życie wiejskie jest o wiele lepsze, 

Wespazjan Kochowski, Rozjezny pożegnania z ojczystym Gajem — opis chwili pożegnania z ziemią ojczystą, opuścił ją, ponieważ w spadku dostał nie Gaj, a Goleniowy; hiperbolizacja uczuć,

Kacper Miaskowski, musiał się przenieść ze względu na problemy finansowe,

Hieronim Morsztyn i Andrzej Zbylitowski jasno określili swoje stanowisko w kwestii posługi wojskowej —  nie chcą brać udziału w walce, 

— poważne przemiany w społeczeństwie następują już wtedy, gdy Kochanowski decyduje się, by osiąść na stałe w Czarnolesie,

— Andrzej Zbylitowski pisze wówczas Żywot szlachcica we wsi (dworskie mody i ich niestałość zestawia z trwałym i spokojnym życiem na wsi) — utwór pochwalny o urokach wiejskiego życia, trzy lata później pisze Wieśniaka (wieś była pierwsza, dopiero później powstały miasta) w pierwszym z wymienionych utworów wspomina o tym, iż ziemskie życie jest pobożnym życiem,

— z regułu utwory zawierają kontrast pomiędzy wiejskim życiem a życiem na dworze, 

Votum, Daniela Naborowskiego — większość życia spędził na dworze Radziwiłła, weś przynosi mu wytchnienie, odpoczynek,

Byt ziemiański i miejski , Józef Domaniewski— opowieść o damie, która wyprowadza się z miasta, udaje się za starym małżonkiem na wieś, nie potrafi sobie radzić z sąsiadami; mowa o obłudzie mieszczan ich egoizmowi; mówi o tym, że większość z nich ucieka na wieś, by odpocząć, a w domach malują na ścianach obrazy rajskiej wsi, 

—  Hieronim Morsztyn, Światowa Rozkosz — pięć z panien to zmysły, którymi doświadczać można uroków życia na wsi, 

Źródła wiejskiej uciechy dla szlachcica

—  wieś emanuje zmysłowością, marnymi stają się tutaj sprawy ziemskie,

—  szlachcic ma tutaj większą niezależność, zarówno pod względem politycznym, jak i moralnym,

— wiejska muzyka ma “lecznicze” działanie, poprawia samopoczucie,

— wszystko to, co możliwe do poznania zmysłowego,

— sianokosy (u Zbylitowskiego), pachnące zioła (u Kaspra Twardowskiego, Z. Morsztyna), żniwa (Miaskowski, Na żniwo)

— powrót stada owiec i jagniąt o zmierzchu (u Potockiego),

— falujące żytnie kłosy, 

— łowy w pobliskich lasach,

— wieczorne koncerty ptasie, 

— ciągle trwająca w sielankach wiosna, lato,

— Hieronim Morsztyn zachwycał się księżycem,

— gościnność wiejska, biesiady solidnie zakrapiane alkoholem, serdeczność sąsiadów (Dobra myśl ochotnego gospodarza, H. Morsztyn),

— Mikołaj Rej i Hieronim Morsztyn uważali, że ojcostwo jest też uciechą ziemiańską,

— bliskość natury, oswojenie zwierząt, człowiek żyje z nimi w harmonii.

Ciemne strony wsi

Zabawy orackie, Stanisław Słupski — chłop traktowany jako niewolnik, pracuje całymi dniami, by zapłacić pańszczyznę, niewiele zostaje mu na przeżycie. Słupski niszczy sielankową i idylliczną atmosferę wsi, pokazując ciemne strony wiejskiego życia, perspektywę chłopa. 

—  Chłopi ciężko pracujący na roli zarabiali na wystawne życie wyżej postawionych w społecznej hierarchii. 

— Idea szczęśliwego i wspaniałego życia polskiego chłopa jest tworem sztucznym, przeczy temu rzeczywistość historyczna i społeczne podziały.

Skąd zainteresowanie wiejskim życiem?

— poezja łacińska uczyniłą ze wsi idyllę, 

— początki tego zainteresowania znajdziemy u Wergiliusza, Horacego,

— temat cieszył się szczególną popularnością wśród szlachty średniej.

Stanisław Herakliusz Lubomirski, wykształcony magnat również doceniał życie spokojne, ziemskie, w zgodzie z naturą.

Bibliografia

C. Backvis, Panorama poezji polskiej epoki baroku, t. 1, Warszawa 2003.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.