Rafał Wojaczek – poeta wyklęty, poeta trudny, poeta będący jeszcze kilka lat temu inspiracją zdemoralizowanej polskiej młodzieży – w istocie jednak poeta często niezrozumiany. Ze względu na hulaszczy tryb życia i samobójczą śmierć zdjęty raz na zawsze z list lektur w polskich szkołach. Odkrywamy tajemnice jednego z jego najpopularniejszych tomików wydanych pośmiertnie.

Tytuł: Nie skończona krucjata

Rok wydania: 1972

Streszczenie

Tomik składa się z kilku mniejszych części o osobnych tytułach. Wszystkie części poprzedza dedykacja oraz wiersz “Błyskawica”.

dedykacja: Mistrzowi Mowy Polskiej Tymoteuszowi Karpowiczowi (jest to czołowy twórca poezji lingwistycznej, stąd być może został przez Wojaczka nazwany mistrzem mowy ojczystej)

Błyskawica – każda strofa tego wiersz rozpoczyna się od anafory „Wierszem rosnę do Ciebie”, częsty u Wojaczka motyw błyskawicy, wierszem zbliża się do czegoś nieśmiertelnego

Piosenka o poecie

Początek poezji – jest on niczym chłopiec nagi jak szczera róża, zrozumienie go wyzwala jedynie żądza bliskości

Zakon – wiersz o poezji pisanej nocą wśród śpiących współbraci, którzy w ciągu dnia stają się potem „tworzywem” nowej poezji pisanej w kolejną noc

Prośba – wyrażana w bezokolicznikach o najprostszych czynnościach „przewidzianych” dla każdego poety sponsorowanego przez władzę: dać miotłę do zamiatania, kobietę do zapładniania, posłać mnie do szpitala, na cmentarz, pokazać zakochanych i ojczyznę, a potem dać za to wódkę, by poeta to wszystko opisał i wyrzucił z siebie wraz z alkoholem

Piosenka o poecie – poeta, który wcale nie zna sztuki, swoją twórczością po prostu bije i uderza we wszystko i wszystkich, co go kiedykolwiek raniło; trzeba czytać ten wiersz na tle kontestacji z końca lat 60, kiedy to gwałtownie przełamywano wszelkie normy intymności, bunt przeciw zastanemu społeczeństwu i kulturze był formą nowego życia

List do nieznanego poety – bezpośredni zwrot do poety, który w wynajętym od rencistki zagrzybiałym pokoju jest zmuszony do tworzenia w takich warunkach wierszy, pokój, który miał być twierdzą, staje się jednocześnie wygnaniem, a z czterech kątów najlepsząucieczką okazuje się piąty – śmierć.

Na odwrocie starego wiersza – na odwrocie pisany jest wiersz nowy, ale głosy w głowie, lęki i problemy pozostają te same, głowa słyszy jedynie nowe głosy każące jej pisać pod dyktando

Piosenka o poecie II – wskazuje w niej Wojaczek na pisanie przeplecione piciem alkoholu, który jeszcze to pisanie napędza

Piosenka z najwyższej wieży – to jeden z najbardziej znanych utworów Wojaczka, przedstawia poetycki rozbiór kobiety na części (rozczłonkowanie jej ciała), ukazuje poprzez to destrukcję metodyczną

Pozostałe wiersze z tej części:

  1. Na pokój i na wojnę
  2. Świadectwo
  3. Mój szerokostopy mózg…
  4. Gdy pies księżyca
  5. Pięć zdań o włosach
  6. Rękopis
  7. Słowa do piosenki na ostatni dzień roku
  8. Próba ostatniego wiersza
  9. Więcej niż słowa

Róże

Na imieniny Rafała Wojaczka – wiersz ten nie ma nic wspólnego z wierszem okolicznościowym i jego wymowa jest raczej pesymistyczna

W podwójnej osobie – o alter ego podmiotu lirycznego, które jest ciągle z nim i robi za niego bardziej odważne rzeczy, ale czy tak samo, jak on, ma pragnienie śmierci?

Ojczyzna – opis ojczyzny poprzez porównanie do Matki, która charakteryzuje się cechami charakterystycznymi dla powojennej Polski pod władzami komunistycznymi

Hoduję ten ból – wiersz, w którym podmiot brutalnie opisuje proces obdzierania ze skóry własnej matki, po czym na tej właśnie wygarbowanej pięknie skórze spisuje swój utwór i właśnie dla tej chwili pielęgnuje w sobie ból

Powieszony – o mężczyźnie, który powiesił się, mimo uśmiechu, który miał za życia, mimo kobiet, które go otaczały i układów z władzą

Mimikra – poprzez różne stany szczególnego wygięcia/naprężenia ciała opisuje Wojaczek proces kształtowania się ciała w momencie umierania

Pozostałe wiersze z tej części:

  1. Róże
  2. Koniec pieśni
  3. Ciemność ciemnieje
  4. Prawdziwe życie bohatera

Ballada obsceniczna

Dwoje – wiersz poruszający w sposób dosłowny kwestię cielesności pary osób obrzydzonych swoim ciałem jeszcze przed stosunkiem

Ten trzeci – utwór będący rozbudowaną apostrofą do kobiety, która ma w związku z podmiotem lirycznym „tego trzeciego”, czyli mężczyznę, który również jest jej bliski, zna jej rany i również ją rozbiera i spędza z nią czas

Ballada obsceniczna – bardzo bezpośredni wiersz, w którym pierwsza strofa poświęcona jest obscenicznemu opisowi damskich narządów płciowych, druga strofa opisuje męskie narządy, a w strofie trzeciej i czwartej przedstawiony jest obraz zbliżenia kochanków (Wojaczek w odniesieniu do części ciała kobiety używa słów np.: włochata gwiazda, kręgosłup bólu, grząska róża, a w odniesieniu do narządów męskich używa słowa koń)

Pozostałe wiersze z tej części:

  1. Rękopis
  2. twoje ciało moje dzieło
  3. Musisz się zawsze róży bać
  4. Jeszcze w nią nie wszedł…

Prolegomena do sztuki wyzwolonej

Znów muzyka – opisuje w tym utworze Wojaczek zbliżenie dwojga kochanków poruszających się w rytm muzyki, która skłania ich ku sobie i sam dźwięk wywołuje w nich chęć powtórnego zbliżenia, które kończy się osiągnięciem przyjemności podobnym w odczuciu do śmierci

Kartka – nie sposób opisać w jakikolwiek sposób przeżytej z kochanką nocy, jedynym sposobem na to, by ująć to wszystko w zwięzłym komunikacie, jest spojrzenie z rana w lustro na siebie samego

Zwiastowanie – wiersz o głosie, którego nie słychać, a który świadczy o osiągnięciu przyjemności płciowej przez kobietę, zanikający głos ma niejako zwiastować mężczyźnie to, że zbliżenie jest dla kobiety w istocie przyjemne

Apokryf – wiersz o erotycznym śnie na kanwie biblijnej, który to ten doprowadza śniącego mężczyznę do osiągnięcia przyjemności

Pozostałe wiersze z tej części:

  1. Prolegomena do sztuki wyzwolonej
  2. Ekloga

Piosenka uliczna

Twarz – opisuje proces widzenia twarzy w nocy (może ją rozjaśnić tylko światło błyskawicy)

Piosenka uliczna – długi wiersz opisujący poranną wędrówkę poety ulicami miasta, wypiwszy już butelczynę alkoholu miota się po chodnikach nie chcąc wracać do wynajętego ohydnego pokoju, przechodzi koło ratusza opisywanego ze względu na architekturę we wszystkich podręcznikach, a jego wcale on nie interesuje, zwraca uwagętylko na kobiety, których jest tyle, ile kamieni w bruku

Pewna wiedza – wiersz poruszający ogólnie znaną prawdę, że pewna jest tylko śmierć

Odjazd – w wierszu tym Wojaczek znów porusza sytuację zbliżenia kobiety i mężczyzny, którego mężczyźnie nie sposób mieć dość, uważa, że ilekroć ujrzy kobietę nagą, tylekroć„na Wenus odleci wraz z łóżkiem”

Groteska odjazdu – wiersz poruszający kwestię myślenia ciałem zamiast mózgiem, kiedy chodzi o zbliżenie z kobietą, mężczyzna „zamiast mózgu ma płonącą różę”, róża nie tylko w tym wierszu uchodzi u Wojaczka za symbol pożądania

Bar „Piekiełko” – utwór o szczególnej właściwości barów; można w nich siedzieć patrząc na przechodzące kobiety i podziwiać je

Pozostałe wiersze z tej części:

  1. Piosenka innej ulicy
  2. Życie roi się…

Głos kobiecy (z nieznanej poetki)

Gwałt – utwór o budowie sonetowej, w usta kobiety wkłada Wojaczek wyznanie o przyjemnej poddańczości wobec mężczyzny w trakcie stosunku

Studium – wiersz będący studium ciała kochanków w trakcie emocji opadających po zbliżeniu, również z perspektywy kobiety

Prośba – utwór będący kobiecą prośbą o to, by mężczyzna ją otworzył, rozebrał, skłoniłdo bliskości

Krzyż – utwór o połączeniu kobiety i mężczyzny, którzy się dopełniają w trakcie zbliżenia

Kobiecość – utwór mówiący o tym, na czym polega związek z podmiotem lirycznym (jeżeli można utożsamiać go z Wojaczkiem, to prezentuje on w nim relację, w której kobieta nie ma zbyt dużych praw i musi liczyć się z rychłą śmiercią kochanka)

Pozostałe wiersze z tej części:

  1. Zdrój
  2. Hymn
  3. Jeszcze jestem kobietą…
  4. Kochajmy się

Poemat mojej melancholii

Piosenka starego księżyca – utwór opisujący to, czego od dawna świadkiem byłksiężyc, od wieków są to te same problemy damsko-męskie i alkoholizm

Poemat mojej melancholii – wiersz składający się z 58 stwierdzeń i pytań bez odpowiedzi

Początek wiersza – jest to wiersz zaczynający się od słowa „śmierć”, Wojaczek uważa jednak, że bardziej słusznie niż próbować o tym pisać, jest się po prostu powiesić

Próba nowego świata – tekst ten bezpośrednio przedstawia Rafała Wojaczka na skrajuśmierci we wszystkich sytuacjach, w których był już jej blisko

Pozostałe wiersze z tej części:

  1. Żeńskie rytmy nocy lipcowej
  2. Okno
  3. Próba poematu
  4. Bez przecinka
  5. Koniec poezji
  6. Rymy na przednówku
  7. Fuga
  8. Czy to już…

Nie skończona krucjata

Koniec świata – utwór ten jest świadectwem śmierci „dwudziestoiluśtamletniego alkoholika Rafała Wojaczka”, sam autor jednak nie wskazuje dokładnie dnia, w którymśmierć przez powieszenie miałaby nadejść

Ballada o lęku – lęk przedstawiony jest jako nieodłączny element każdego działania

Te dziewczynki – wiersz o dziewczynkach idących do pierwszej komunii świętej, które nie spodziewają się, że ksiądz przed mszą dosypał do opłatków truciznę

Nie skończona krucjata – to tekst kończący cały tomik, mówi o tym, że w całej drodzeżycia pozostała Wojaczkowi tylko jedno do przekroczenia, jest to śmierć

Pozostałe wiersze z tej części:

  1. Obłok
  2. Oto już się zaczyna…
  3. Scherzo
  4. Czemu nie ma tancerki
  5. Ogień
  6. Nasze żony
  7. Ich prawem była własna śmierć
  8. Chichot
  9. Pochodnie
  10. Inny zakon

Bibliografia

R. Wojaczek, Nie skończona krucjata, Kraków 1973.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.