Poniższy artykuł opracowany został na podstawie materiałów naukowych, z których głównym źródłem bibliograficznym jest pozycja Wykłady ze stylistyki Doroty Zdunkiewicz-Jedynak. Opracowanie to jest podręcznym wyborem autora – po więcej informacji odsyłam czytelników do tekstu oryginalnego (bezpośrednie źródło podaję pod artykułem). 

Jeżeli uważasz, że artykuł narusza prawo autorskie, skontaktuj się z nami!

Dwa rozumienia pojęcia język potoczny w językoznawstwie

  1. kategoria stylistyczno-sytuacyjna, wiązana głównie z określoną sferą komunikacji, a dokładnie jej dialogowej, mówionej formy
  2. kategoria semantyczno-kulturowa, formy językowe jako eksponaty zdroworozsądkowego, naiwnego obrazu świata; dwa rejestry: neutralny i nacechowany, emocjonalny

Styl potoczny – centrum systemu stylowego języka

  • styl potoczny jest pierwszym w kolejności wariantem języka, którego uczymy się w procesie akwizycji języka narodowego
  • wystarcza nam od do porozumiewania się w codziennych sytuacjach życiowych
  • jest używany najczęściej, przez największą liczbę użytkowników, w najróżniejszych sytuacjach życiowych
  • utrwala elementarne struktury myślenia i percepcji świata, związane z podstawowymi potrzebami człowieka w codziennych sytuacjach egzystencjalnych
  • stanowi bazę derywacyjną (podstawę do tworzenia i eksplikacji) dla pozostałych stylów językowych

Główne opozycje wyznaczające pozycję stylu potocznego

  • potoczność – poetyckość,
  • potoczność – naukowość,
  • potoczność – oficjalność.

Językowe wyróżniki stylu potocznego

  • silny związek z pozajęzykowymi (niewerbalnymi) i parajęzykowymi (prozodycznymi) sposobami komunikacji oraz z sytuacją komunikacyjną 
  • obecność dużej liczby gotowych reguł i stereotypów, umożliwiających szybkie generowanie tekstu
  • wariantywność jednostek językowych na różnych poziomach struktury językowej
  • codzienna bytowa tematyka
  • bogactwo środków służących humorystycznej interpretacji świata
  • emocjonalno-wartościujący charakter jednostek językowych
  • niski stopień spójności tekstów

Właściwości fonetyczne stylu potocznego

  • szybkie tempo mówienia i niedbałość artykulacyjna
  • osłabienie artykulacji spółgłosek występujących między samogłoskami, a nawet ich zanikanie
  • redukcja samogłosek nieakcentowanych, np. oryginalny [wym. orginalny]
  • upodobnienia głosek i uproszczenia grup spółgłoskowych
  • ujednolicenie typu akcentu – stabilizacja akcentu paroksytonicznego

Gramatyka potoczna

  • uproszczenia systemy fleksyjnego, wyeliminowanie wyjątków fleksyjnych, np. zastępowanie nietypowej końcówki miejscownik l. mn -mi końcówką -ami (liściami, dłoniami)
  • rozchwianie form w przypadkach z końcówkami równoległymi, np. procenta/procentu
  • tendencja do nieodmieniania nazw własnych oraz liczebników
  • wariantowość rodzajowa rzeczowników, np. pomarańcz/pomarańcza
  • brak imiesłowów
  • uniezależnianie się końcówek ruchomych czasu przeszłego, np. jak żeśmy przyjechali
  • częste konstrukcje równoważnikowe i eliptyczne
  • liczne powtórzenia
  • dominacja parataksy nad hipotaksą

Leksyka potoczna

  • dążność do tworzenia okazjonalnych metafor, porówna i związków wyrazowych
  • rozbudowana synonimia i polisemia
  • słownictwo zabarwione emocjonalnie (np. odlotowy), żartobliwie (np. zachciewajka) czy rubaszne (np. sikać)
  • wulgaryzmy
  • wyrażenia rytmizowane, np. esy-floresy, ryzyk-fizyk
  • okazjonalizmy, indywidualizmy, neologizmy sytuacyjne

Składniki potocznego obrazu świata

  • antropocentryzm, a nawet bodycentryzm – ludzkie ciało jest m. in. podstawą miary (np. łokcie), odniesieniem do relacji przestrzennych (np. pod nosem) i czasowych (np. za nami wakacje),
  • katolicyzm jako istotny element polskiej kultury (np. neofita, heretyk),
  • mitologizacja narodu (np. Polak potrafi).

Bibliografia:

Reklamy

D. Zdunkiewicz-Jedynak, Wykłady ze stylistyki, Warszawa 2008, s. 96-106.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.