Poniższy artykuł opracowany został na podstawie materiałów naukowych, z których głównym źródłem bibliograficznym jest pozycja Wykłady ze stylistyki Doroty Zdunkiewicz-Jedynak. Opracowanie to jest podręcznym wyborem autora – po więcej informacji odsyłam czytelników do tekstu oryginalnego (bezpośrednie źródło podaję pod artykułem). 

Jeżeli uważasz, że artykuł narusza prawo autorskie, skontaktuj się z nami!

Narodziny i rozwój polskiego stylu retorycznego

  • średniowiecze – mowy polityczne,
  • renesans – intensywny rozwój – dobry mówca jako wzór wychowawczy,
  • oświecenie – dalszy rozwój – intensywne życie publiczne,
  • zabory – zastój – brak życia publicznego.

Typy przemówień

  • mowy sądowe,
  • mowy doradczo-polityczne,
  • mowy popisowe lub okolicznościowe.

Kompozycja przemówienia

  1. exordium, czyli wstęp – pozyskanie słuchaczy dla mówcy i podejmowanego przez niego tematu,
  1. narratio – przedstawienie wydarzeń mających związek z tematem,
  1. argumentatio – dowodzenie, argumentowanie na rzecz stanowiska mówcy wobec sprawy,
  1. refutatio – odparcie ewentualnych, znanych mówcy lub przez niego przewidywanych kontrargumentów, zarzutów przeciwnika,
  1. peroratio – zakończenie, połączone z podsumowaniem oraz apelem do emocji słuchaczy.

 

Argumentacja

  • argumenty logiczne
    • związane ze schematami wnioskowania
  • argumenty rzeczowe
    • uważane za najrzetelniejsze i najuczciwsze
    • wykorzystują m. in. dane liczbowe, fakty, cytaty
  • argumenty emocjonalne
    • odwoływanie się do sfery uczuciowej słuchaczy
    • wsparcie dla argumentów logicznych lub rzeczowych

Chwyty erystyczne

Odwołanie się do:

Reklamy
  • racji deklarowanych przez przeciwnika,
  • bezpośrednio do osoby, najczęściej ośmieszenie,
  • poglądów rozpowszechnionych w danym środowisku,
  • słuchaczy, a zwłaszcza ich uczuć,
  • niewiedzy przeciwnika,
  • nieśmiałości rozmówcy,
  • próżności rozmówcy,
  • litości,
  • kija, argument siły, zastraszenie słuchaczy.

Nowomowa – język PRL-u

  • dominująca funkcja perswazyjna,
  • wyraziste narzucanie oceny, formułowane zgodnie z aksjologicznie dychotomicznym obrazem świata, np. nadużywanie szablonowych określeń negatywnych w odniesieniu do osób nieaprobowanych politycznie (konszachty, proceder, ekscesy),
  • funkcja magiczna – teksty tworzyły nową rzeczywistość, świat realny zastępowano wymyślonym,
  • nieweryfikowalna z punktu widzenia prawdziwości,
  • nieokreśloność i insynuacyjny sposób mówienia,
  • język leksykalnie ubogi, brak odwołań do m. in. etyki, moralności, religii.

Polski język polityk po 1989 roku

  • spontaniczność tekstu – zasługa L. Wałęsy,
  • teksty mówione, także improwizowane,
  • związek z polszczyzną kolokwialną, potoczną,
  • słownictwo humorystyczne, rubaszne, czasem nawet wulgarne,
  • antyetykieta: ironia, wyrazy-etykietyki,
  • telegeniczność – zgrabne wypowiadanie się, niekonfliktowe,
  • ładunek patosu, treści patriotycznych i chrześcijańskich (głównie partie konserwatywne i narodowe).

Bibliografia:

D. Zdunkiewicz-Jedynak, Wykłady ze stylistyki, Warszawa 2008, s. 143-161.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.