Poniższy artykuł opracowany został na podstawie materiałów naukowych, z których głównym źródłem bibliograficznym jest pozycja Wykłady ze stylistyki Doroty Zdunkiewicz-Jedynak. Opracowanie to jest podręcznym wyborem autora – po więcej informacji odsyłam czytelników do tekstu oryginalnego (bezpośrednie źródło podaję pod artykułem). 

Jeżeli uważasz, że artykuł narusza prawo autorskie, skontaktuj się z nami!

Odmiany stylu urzędowego

Zdunkiewicz-Jedynak wskazuje na dwie pododmiany stylu urzędowego:

  • styl urzędowo-kancelaryjny (charakterystyczny dla pism i dokumentów),
  • styl urzędowo-prawny (charakterystyczny dla aktów prawnych, np.: ustaw).  

Cechy sytuacji komunikacyjnych, w których stosujemy styl urzędowy

  • są to sytuacje oficjalne,
  • nie ma w nich więzi emocjonalnej pomiędzy nadawcą i odbiorcą komunikatu,
  • jedna ze stron komunikujących się musi występować w nadrzędnej roli prawodawcy (np.: autora aktu prawnego, urzędu),
  • nie ma odniesienia do wspólnego czasu i przestrzeni (ma to związek z formą pisemną).

Typy sytuacji komunikacyjnych (styl urzędowy)

  • niezindywidualizowane, jeżeli nadawca komunikatu nie zwraca się do konkretnego odbiorcy, odbiorcą może zostać każdy, kto przeczyta tekst (np.: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym),
  • zindywidualizowane, jeżeli nadawca komunikatu zwraca się do konkretnego odbiorcy (np.: komornik w piśmie o zajęciu nieruchomości zwraca się do konkretnego dłużnika).

Cechy stylu urzędowego

Teksty tworzone w stylu urzędowym powinny być ewidentnie jednoznaczne (żeby niemożliwe było podważenie ich na mocy innej interpretacji) i zrozumiałe (co często nie jest zachowane w polskich pismach urzędowych). Ponadto podstawowe cechy stylu urzędowego to:

Dyrektywność

realizowana poprzez:

  • czasowniki niewłaściwe (należy, powinien),
  • formuły dyrektywne (jest zakazane, jest zalecane),
  • leksemy wzmagające kategoryczność (bezwzględnie, natychmiast, niezwłocznie),
  • rozkaźniki w formie bezosobowej (Tu nie można palić! Zakaz wstępu!)

Bezosobowość

realizowana poprzez:

  • bezosobowe formy czasownika (nakazuje się, postanawia się),
  • czasowniki zakończone na -no, -to (usunięto, podjęto decyzję, ustalono),
  • uogólnianie adresata tekstu (ten, kto…, wszyscy, którzy…).

Szablonowość

realizowana poprzez jednolitą kompozycję tekstów urzędowych danego typu (np.: każdy akt prawny musi składać się z aktów, artykułów i paragrafów).

Precyzyjność

realizowana poprzez: 

  • specjalistyczna terminologia (powództwo, beneficjent, alokacja, dyrektywa),
  • brak synonimii (najmniejsza nawet różnica znaczeniowa musi być dookreślona, by pismo/akt prawny były jednoznacznie zrozumiane i nie podlegały zaskarżeniu lub niejednoznacznej interpretacji),
  • wyliczenia (Przepis stosuje się odpowiednio wobec: a) nieletnich, b) pełnoletnich…).

Urzędowe gatunki wypowiedzi

gatunki urzędowo-kancelaryjne gatunki urzędowo-prawne
akt urodzenia/zgonu konstytucja
życiorys ustawa
ankieta rozporządzenie
świadectwo ukończenia szkoły instrukcja
zeznanie podatkowe regulamin

Istnieje także spora grupa urzędowych gatunków korespondencyjnych, np.:

  • zamówienie publiczne,
  • oferta,
  • CV,
  • list motywacyjny,
  • umowa,
  • podanie,
  • reklamacja,
  • skarga,
  • protokół. 

Rozwój polszczyzny urzędowej na przestrzeni lat 

  • XIV wiek – język polski obecny w sądownictwie, zachowany w tekstach rot
  • od 1543 – język polski jako oficjalny język wszystkich aktów sądowych i notarialnych
  • XV/XVI – rozkwit korespondencji kancelaryjnej (np.: pomiędzy władcami)
  • XVIII/XIX – zatrzymanie rozwoju języka urzędowego na skutek rozbiorów 
  • XIX – okres usuwania języka polskiego z administracji, urzędów i sądów
  • od 1918 – powrót polskiego języka urzędowego wraz z obcymi naleciałościami i jego ujednolicanie
  • 1944-55 – epoka sprawozdawczości, dynamiczny rozwój urzędowych gatunków z nią związanych (np.: sprawozdań, instrukcji, wytycznych) oraz powstanie nowych gatunków wypowiedzi urzędowej (dekret, donos)
  • od 1989 – przekształcenia w starych gatunkach urzędowych i powstanie nowych gatunków na skutek zmiany realiów gospodarczych (konkurencja na rynku doprowadziła np.: do powstania ofert, przetargów, porozumień, a rozwój rynku papierów wartościowych pozwolił na powrót do gatunków takich jak czek, weksel, czy obligacja)
  • współcześnie – wciąż powstają nowe gatunki urzędowe odpowiadające potrzebom nowych produktów na rynku finansowym (np.: umowa leasingowa)

Bibliografia: 

 D. Zdunkiewicz-Jedynak, Wykłady ze stylistyki, Warszawa 2008, s. 162-170.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.