Czym jest tekst pod względem teoretycznym i jak definiują go badacze? Wskazujemy najważniejsze naukowe definicje tekstu. 

Tekst – etymologia słowa

Etymologia słowa tekst związana jest z łacińskim słowem textus, które pierwotnie znaczyło „tkanina”. Podobieństwo do tego źródła widać także w innych wyrazach, np.: tekstylia, tekstura. Tekst dotyczy więc wszystkiego dotyczy wszystkiego, co jest “utkane”, czyli ma jakiś ogólny sens, ma jakiekolwiek znaczenie.

Reklamy

Słowo tekst kojarzy nam się z pisaną wersją języka, a niektórzy badacze wręcz bardzo precyzyjnie chcą odróżniać teksty pisane od wypowiedzi (mówionej), ale często mówimy po prostu o tekstach mówionych i tekstach pisanych, bez kładzenia nacisku na to, że teksty muszą być jedynie formą pisemną.

Tekst a dyskurs

Przy mówieniu o tekście trzeba nie sposób nie wspomnieć także o innym terminie – o dyskursie. Dyskursem określamy proces komunikacji, a sam tekst jest wytworem aktu komunikacji. Wszyscy badacze piszący opracowania teoretyczne o tekście starają się wyznaczyć także relacje tekstu i dyskursu.

Najważniejsze definicje tekstu

Tekst – Teresa Dobrzyńska

Tekstem jest sekwencja zdań (w skrajnym wypadku jedno zdanie) zamierzona jako względnie autonomiczna całość znakowa. Zatem jest to wieloelementowy twór językowy, który podlega integracji znaczeniowej i spełnia w założeniu jeden nadrzędny cel komunikacyjny. […] Tekst staje się zintegrowaną całością znakową dzięki założeniom nadawcy i hipotezom interpretacyjnym odbiorcy.

Źródło definicji: T. Dobrzyńska, Tekst w perspektywie stylistycznej [w:] tejże, Tekst – styl – poetyka, Kraków 2004.


Tekst – Jerzy Bartmiński

Tekst jest to ponadzdaniowa jednostka znakowa, makroznak, mający określone nacechowanie gatunkowe i stylowe (kwalifikator tekstu), poddający się całościowej interpretacji semantycznej i komunikatywnej, wykazujący integralność strukturalną oraz spójność semantyczną i podlegający wewnętrznemu podziałowi semantycznemu, a w przypadku tekstów dłuższych – także logicznemu i kompozycyjnemu.

Źródło definicji: J. Bartmiński, Tekst jako przedmiot tekstologii lingwistycznej [w:] Tekstologia. Współczesna polszczyzna. Wybór opracowań, red. J. Bartmiński, S. Niebrzegowska-Bartmińska, UMCS Lublin 2004.


Tekst – R. A. de Beaugrande

Tekst to wystąpienie komunikacyjne, które spełnia siedem kryteriów tekstowości:

1. kohezja,

2. koherencja,

3. intencjonalność,

4. akceptabilność,

5. informatywność,

6. sytuacyjność,

7. intertekstowość.

Źródło definicji: R. A. de Beaugrande, W. U. Dressler, Kryteria tekstowości [w:] Tekstologia. Współczesna polszczyzna. Wybór opracowań, red. J. Bartmiński, S. Niebrzegowska-Bartmińska, UMCS Lublin 2004.


Dwa pierwsze kryteria de Beaugrande’a dotyczą samego tekstu, a pięć kolejnych dotyczy nastawienia autora tekstu na zbudowanie tekstu spójnego, który będzie spełniał zamierzenia autora.

Omówmy pokrótce każde z tych kryteriów:

  1. Kohezja – wykładniki spójności.
  2. Koherencja – rozumienie treści łączących się ze sobą (wiedza tekstowa łączy się z wiedzą o świecie użytkownika).
  3. Intencjonalność – cel, który chce osiągnąć nadawca budując tekst (może nawet chcieć zbudować mało spójny tekst).
  4. Akceptabilność – nastawienie odbiorcy na odbiór tekstu.
  5. Informatywność – poziom zawartości informacji przewidywanej, zależy od rodzaju tekstu (musi być pewne wyważenie, ile ma być nowych informacji, a ile powtórzonych).
  6. Sytuacyjność – kwestia odpowiedniości komunikatu do szerokiej perspektywy pewnych przewidywanych działań w danej sytuacji.
  7. Intertekstowość – czynniki, które sprawiają, że wykorzystanie – zrozumienie myśli twórcy tekstu zależy od znajomości innych tekstów, na tym opiera się cały rozwój tekstów, bazowanie jednych na drugich.

Bibliografia:

J. Bartmiński, Tekst jako przedmiot tekstologii lingwistycznej [w:] Tekstologia. Współczesna polszczyzna. Wybór opracowań, red. J. Bartmiński, S. Niebrzegowska-Bartmińska, UMCS Lublin 2004.

 R. A. de Beaugrande, W. U. Dressler, Kryteria tekstowości [w:] Tekstologia. Współczesna polszczyzna. Wybór opracowań, red. J. Bartmiński, S. Niebrzegowska-Bartmińska, UMCS Lublin 2004.

T. Dobrzyńska, Tekst w perspektywie stylistycznej [w:] tejże, Tekst – styl – poetyka, Kraków 2004.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.