Nie wszystkie wyrazy w naszym języku są takie same. Niektóre z nich są wyraźnie odmienne ze względu na swoje nacechowanie stylistyczne, np.: potoczne, poetyckie czy też urzędowe. Wskazujemy podstawowe typy wyrazów nacechowanych stylistycznie. 

Typy wyrazów nacechowanych stylistycznie

Wyrazy nacechowane stylistycznie zawsze związane są z konkretnym stylem, np.: stylem potocznym (języka mówionego). Każdy z tych stylów właściwy jest konkretnej sytuacji komunikacyjnej i przeniesienie wyrazów nacechowanych stylistycznie do tekstu nienacechowanego zawsze musi być w pewien sposób uzasadnione, żeby nie zostało poczytane za błąd. Na przykład wiersz stylizowany na mowę uliczną może być wręcz przepełniony wyrazami potocznymi i nikt nie uzna, że wyrazy te nie powinny się tam pojawić, ale jeżeli w pracy naukowej badacz użyłby na przykład frazy “ten przykład podrzucił mi kumpel”, jego praca nie otrzymałaby pozytywnych recenzji.

Scjentyzmy (wyrazy naukowe)

Są to wyrazy, które używane są w konkretnych dziedzinach naukowych, np.: w językoznawstwie (speleonim, syntaktyka) czy biologii (organellum, proteomika, nukleoid). Do tej grupy zaliczamy również wyrazy “trudne”, ale niezwiązane z żadną konkretną dziedziną nauki, właściwe badaniom naukowym w ogóle, np.: aksjomat, metodologia.

Przykładowe scjentyzmy:

  • typologia,
  • mitochondrium,
  • transonimizacja.

Potocyzmy (wyrazy potoczne)

Potocyzmy to inaczej wyrazy kolokwialne, pochodzące z rejestru języka mówionego albo używanego w piśmie jedynie w kontaktach prywatnych (np.: w rozmowach internetowych). Są to słowa, którymi nie posłużymy się w sytuacji oficjalnej (np.: podczas rozmowy w urzędzie albo w wiadomości oficjalnej do przełożonego).

Przykładowe potocyzmy:

  • hajs,
  • schlać się,
  • ziomek,
  • spadać (w znaczeniu już wychodzić).

Kancelaryzmy (wyrazy urzędowe)

Wyrazy urzędowe to te, które możemy kojarzyć z pismami procesowymi, umowami i innymi dokumentami prawnymi (np.: ustawami).

Przykładowe kancelaryzmy:

  • niniejszym,
  • uiszczać opłatę,
  • dzień dzisiejszy.

Poetyzmy (wyrazy poetyckie)

Poetyzmy to wyrazy odbiegające od “zwyczajnej” (nienacechowanej stylistycznie) polszczyzny swoją poetyckością, mogące być charakterystycznymi wyrazami właśnie dla poezji. Są to słowa, których nie używamy w mowie i piśmie w innych sytuacjach, jak właśnie w sytuacjach lirycznych.

Przykłady poetyzmów:

  • nieboskłon,
  • błonie,
  • oblubieniec,
  • toń.

Wyrazy podniosłe

Kolejnym typem wyrazów nacechowanych stylistycznie są wyrazy podniosłe, czyli takie, które charakterystyczne są dla tekstów o charakterze retorycznym (dla tekstów uroczystych).

Przykłady wyrazów podniosłych:

  • mego (zamiast mojego),
  • włodarz,
  • pomarli (zamiast umarli),
  • dostojni goście.

Wyrazy książkowe

Ostatnim typem wyrazów nacechowanych stylistycznie są wyrazy książkowe, czyli takie, które są charakterystyczne dla stylu literackiego (erudycyjnego albo takiego, który posiada charakter oficjalny).

Przykłady wyrazów książkowych:

  • bowiem,
  • rzec,
  • brawura.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.