Obchodzimy 18 urodziny, 18. urodziny, czy 18-te urodziny? Urodziliśmy się 17 maja, 17. maja, czy 17-stego maja? Rozwiewamy wszelkie wątpliwości dotyczące użycia kropki po liczebnikach porządkowych.

Zasady dotyczące zapisu liczebników porządkowych znajdziemy w słowniku poprawnej polszczyzny. Generalnie można powiedzieć, że:

  • jeżeli liczebnik porządkowy jest zapisany cyfrą arabską (1, 2, 3…), stawiamy kropkę,
  • jeżeli liczebnik porządkowy jest zapisany cyfrą rzymską (I, II, III…), nigdy nie stawiamy kropki.

Niestety zasada nie jest regularna – nie możemy powiedzieć, że po liczebnikach wyrażonych cyfrą arabską (1, 2, 3…) kropkę stawiamy zawsze. Wszystko zależy od konkretnej sytuacji językowej.

Kiedy musimy postawić kropkę?

Kropkę musimy postawić zawsze wtedy, kiedy chcemy wyraźnie wskazać, że nie używamy liczebnika głównego (jeden, dwa, trzy…), a właśnie liczebnika porządkowego (pierwszy, drugi, trzeci…). Zapis cyfrowy i liczbowy jest bowiem taki sam w obu przypadkach, a przy odczytaniu przecież wyraźnie różnicujemy te dwa typy liczebników:

  • w zdaniu “Widzę 2 dziewczynki” – przeczytamy: dwie konie (liczebnik główny),
  • napiszemy “Chodzę do 2. klasy” – przeczytamy: drugiej klasy (liczebnik porządkowy).

Dodanie kropki po cyfrze lub liczbie jednoznacznie wskazuje na to, że mieliśmy na myśli liczebnik porządkowy. Stawiamy kropkę zawsze wtedy, kiedy chcemy wskazać, że cyfra/liczba użyta w zdaniu nie jest liczebnikiem głównym.

To zróżnicowanie doskonale widać to na przykładzie, w którym użyjemy tego samego zestawu słów:

Do bloku wprowadził się 1 mieszkaniec. = Wprowadził się tylko jeden mieszkaniec.

Do bloku wprowadził się 1. mieszkaniec. = Wprowadził się dopiero pierwszy mieszkaniec, ale niebawem wprowadzą się kolejni.

Inne przykłady: 

  • od 18. roku życia,
  • na 3. piętrze,
  • po 15. tygodniu ciąży,
  • 1. mieszkaniec (pierwszy mieszkaniec).

Kiedy nie musimy stawiać kropki?

Kropki nie musimy po liczebniku porządkowym stawiać tylko wtedy, kiedy z kontekstu jasno wynika, że chodzi nam właśnie o liczebnik porządkowy, a nie główny. Dlatego też tak popularne (i do zaakceptowania pod względem poprawności) są zapisy:

  • z okazji 18 urodzin (domyślnie przeczytamy to jako osiemnastych urodzin, a nie osiemnaście urodzin),
  • poszedł już do 7 klasy (do siódmej klasy, a nie do siedem klasy),
  • czytałem o tym w 4 rozdziale (w czwartym rozdziale, a nie cztery rozdziale).

Kiedy nigdy nie stawiamy kropki?

1. Nigdy nie stawiamy kropki po liczebniku porządkowym zapisanym cyfrą rzymską. Piszemy:

  • zajął I miejsce,
  • to wydarzyło się 13 XII 2019 roku,

a nie piszemy:

  • zajął I. miejsce
  • to wydarzyło się 13. XII 2019 roku.

2. Nigdy nie stawiamy kropki po liczebniku porządkowym oznaczającym dzień miesiąca (jeżeli nazwa jego jest podana słownie), rok albo pełną godzinę (bez minut).

Piszemy:

  • rocznica odbyła się 3 maja,
  • spotkajmy się między 15 a 16,
  • zmarł w 2004 roku,

a nie piszemy:

  • rocznica odbyła się 3. maja/3-ego maja/3-go maja,
  • spotkajmy się między 15. a 16.,
  • zmarł w 2004. roku.

Liczebniki porządkowe a dodawanie końcówek

Nie ma żadnej zasady ortograficznej, która pozwalałaby na zapis liczebników porządkowych z dodaną końcówką fleksyjną. Wszelkie formy typu:

  • 1-ego, 3-ego, 17-ego,
  • 1-szym, 2-gim, 13-stym,
  • 18-ste, 30-ste, 50-te

NIEPOPRAWNE. Nie wolno ich używać nawet w zapisie zwyczajowym. Niestety takie zapisy straszą i w nazwach ulic, i na ścianach wielu polskich bloków. Coraz więcej miast dąży jednak do wyeliminowania tych niepoprawnych zapisów ze swojej przestrzeni.

Podsumowanie

Jeżeli chcemy posługiwać się poprawną polszczyzną, stosujmy te “dziwnie wyglądające” kropki przy cyfrach arabskich wyrażających liczebnik porządkowy. Im więcej poprawnych zapisów pojawi się w Internecie i wydawnictwach drukowanych, tym większa szansa, że w końcu te niepoprawnie dodawane końcówki zostaną wyeliminowane z normy językowej.

Pamiętajmy, postawienie kropki co cyfrze arabskiej, która wyraża liczebnik porządkowy, w żadnym kontekście nie będzie błędem. Niepoprawne może być natomiast jej nieużycie, więc – na wszelki wypadek – możemy stawiać kropkę zawsze.


Bibliografia:

Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN, pod red. A. Markowskiego, Warszawa 2004, s. 1605.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.